Иарбан дгьылу афарфор ҟаҵаразы ахархәара зылшо?
Афарфор аҟаҵаразы иаҭаху анышәаԥшь ашьақәгылашьа амазароуп, ибжьаратәу арҩараан аиҵахара, ибжьаратәу амца ацралара аиҵахара, насгьы амца ацәымӷра. Афарфор аныҟарҵо, анышәаԥшь аминералтәи ахимиатәи зҵазкуагьы хшыҩзышьҭра азутәуп. Акерамика Чинтәи ацивилизациазы акыр зҵазкуа ааԥхьаратә карточкауп. Чин – адунеи аҿы раԥхьаӡа акәны анышәаԥшь ахьыҟалаз, насгьы афарфор ахьышьақәдыргылаз атәыла ауп.
Афарфор еиҳарак анышәаԥшь ала иҟаҵоуп, егьырҭ аԥсабаратә минералтә маҭәахәқәа ирыцны, аԥҽра, аиларҩашьара, аформа аҭара, амца ацраҵара апроцессқәа рыла. Ус анакәха, иарбан дгьылу афарфор ҟаҵаразы ахархәара зылшо?
Афарфор аҟаҵаразы иаҭаху анышәаԥшь х-ҭахрак анагӡара аганахьала иақәшәозар ауп: Актәи, уи аформа амазар ауп, даҽакала иуҳәозар, апластика амазар ауп. Анышәаԥшь иахәҭоу аӡы ианалаӡҩо, уи анышәаԥшь ампыл еиԥшхоит. Адәахьтәи мчык анырра аан, уи адеформациа аиуеит, аха иԥжәаӡом. Адәахьтәи амч анықәгахо, уи аформа ԥсахрада иаанхар алшоит. Аҩбатәи, уи иамазароуп ибжьаратәу арҩара аиҵахара аҟаҵара. Анышәаԥшь амаҭәахәқәа рырҩараан, анышәаԥшь ахәҭақәа ирыкәшо аӡы ԥсыҽхоит, уи иахҟьаны ахәҭақәа еизааигәахоит, насгьы рҭбаара еиҵахоит. Аиҵахара мыцхәы иҟазар, уи анышәаԥшь ацәеижь аԥжәара иахҟьоит. Убри аҟнытә, иахәҭоу арҩара аиҵахара амҽхак еиқәырхатәуп. Ахԥатәи, уи иамазароуп ибжьаратәу аҭҟәацратә еиҵахаратә ҟазареи амца ацәымӷреи. Анышәаԥшь анырбылуа, афизикатәи ахимиатәи аԥсахрақәа ҟалоит, убри аҟынтә уи еиҭа иҭшәахоит. Аԥхарра анааилак, ԥыҭ-ԥыҭла иӡаауеит, насгьы иҟәымшәышәхоит. Аҵаӷара мыцхәы иҟазар, уи афарфор аԥсахра аанарԥшуеит. Анышәаԥшь амца ацраҵараан имҟәымшәышәхарц, насгьы аҵәца иақәшәо атемпература анаӡаразы, уи иахәҭоу алуминиум оксид аҵазароуп, уи афарфортә цәеижь "аҟәаҟәа" шьақәзыргыло ахимиатә хәҭа хадақәа иреиуоуп.
Афарфор ҟаҵаразы анышәаԥшь хкы ҟало-иҟамло аилкааразы, анышәаԥшь аминералтә зҵазкуа, насгьы уи ахимиатә зҵазкуа хшыҩзышьҭра азутәуп. Аминералтә зҵазкуа аганахьала, анышәаԥшь шьақәгылоуп ихадароу аминералқәа рыла, иаҳҳәап, каолинит, монтмориллонит, урҭ ирыдҳәалоу аминералқәа, иаҳҳәап, акварц, афельдшпат, иара убасгьы еиуеиԥшым аорганикатә хҭысқәа. Анышәаԥшь ихадоу аминералқәа ԥсабаратәла апластика бзиа рымоуп. Ихадоу аминералқәа рацәаны иҟазар, насгьы ахәҭаҷқәа шаҟа иҵаӷоу аҟара, апластика еиҳа иҳаракхоит. Ахимиатә зҵазкуа аганахьала, анышәаԥшь минерал хаданы иҟоуп агидраттә алуминосиликат, уи ахимиатә хәҭа хадақәа рахь иаҵанакуеит асиликон диоксид, алуминий оксид, аӡы. Еиуеиԥшым агеологиатә шьақәгылара аҭагылазаашьақәа ирыхҟьаны, уи иаҵанакуеит маҷк аполиум, асодиум, акальциум, амагнезиум, аиха, атитаниум, уҳәа убас иҵегьы рыоксидқәа.
Анышәаԥшь еиуеиԥшым аԥштәқәа амоуп, иаҳҳәап, ашкәакәа, аҵәа, аҵәа, уи ашәыгатә оксидқәеи иалоу аорганикатә хҭысқәеи рыхкқәеи рҵакыреи ирыдҳәалоуп. Аха, амца зкыз афарфортә цәеижь аԥштәы анышәаԥшь аԥштәы ҳәаақәҵаны иадҳәалаӡам, аха еиҳа иааигәаны иадҳәалоуп ашәыгатә оксидқәа рҵакы, амца зкуа атмосфера. Ашәа адинастиа Ру Килн, ажәаԥҟа "Аӡы ашьҭахь, аԥсҭҳәа шкәакәақәа ахьԥжәо, ари апшьы ԥхьаҟатәи аамҭа аанарԥшуеит", еиҳарак анышәаԥшь ала иҟаҵан, аихатә оксиди атитаниум диоксиди рацәаны злоу. Ацәеижь еиҳарак еиқәаҵәа-шкәакәан, уи еиҳа еинаалан, ажәҩан еиԥш иҟаԥшьыз Ру афарфортә ҵәца иацныҟәон.
Зны-зынла анышәаԥшьқәа ҟәымшәышәуп, насгьы аӡы иалаҵәар рылшоит. Урҭ рыӡәӡәара ашьҭахь иаразнак рхы иадырхәар рылшоит акаолини анышәаԥшьи реиԥш иҟоу аҟьашьрақәа раныхразы. Афарфор аҟаҵара ианалагаз аамҭазы, ари анышәаԥшь хкы ҟәымшәышә, еиҳарак рхы иадырхәон афарфор ҟаҵаразы, иаҳҳәап, Иуетәи ацеладон. Алуминиум оксид массала 40% ҟынӡа злоу акаолин асинтеринг азы 1400 градус Цельси еиԥш аҳауа аԥхарра аҭахуп. Иаҳҳәап, Синги Динги рҟынтәи афарфор шкәакәақәа руак ҳәаақәҵагак еиԥш каолин ала иҟаҵаӡам, амца ацраҵара еиҳа иманшәалахарц азы. Зны-зынла аҟәаҟәақәа жәпаны иҟоуп, насгьы рхы иадырхәаанӡа ирҟәаҟәаны иӡәӡәатәуп, иаҳҳәап, афарфортә хаҳәқәа. Џьингдежен афарфортә хаҳәқәа ихы иаирхәон афарфортә ҟаҵаразы, иаҳҳәап, Сонг адинастиа аахыс.
Џьингдежентәи Сонг адинастиа ацеладони афарфор шкәакәеи џьад еиԥш ишәуп, ицқьоуп, насгьы афарфортә хаҳә иалхуп. Афарфортә хаҳә серицитла ибеиоуп, алумина маҷуп, аполиуми асодиуми аҵоуп, насгьы амца ацәымӷра маҷуп. Уи аҟынтәи иҭрыжьуа афарфор алашара ӷәӷәа ацәгара амоуп, насгьы еиҳарак амаҭәахә хәыҷқәа рыҭҟәацразы ианаалоит. Юан адинастиа аамҭазы иҟаз афарфор шкәакәеи шкәакәеи дуун, ихьанҭан, уа асахьа ԥшӡақәа ыҟан. Уи ҟаҵан еиуеиԥшым аҵәаӷәатә нышәаԥшьқәа рыла, алумина рацәаны злоу. Минги Цинги рдинастиақәа раан, Џьингдежен иҟаз аимпериатә ҟәаҟәақәа ԥыҭ-ԥыҭла ирыдыркылеит "ҩ-формулак" афарфортә хаҳәи акаолини рыла афарфортә ҟаҵаразы, уи ашәиаҵәеи ашкәакәеи рыла иҟаз афарфортә ԥштәы амазаргьы, уи Џьингдежентәи афарфортә ԥштәы змоу афарфортә ԥштәы анаҭеит. ақьаад, насгьы аҵәҵәабжь еиԥш ибжьы ҭганы".
Афарфор ҟәырҷахак зқьышықәса аҵанакуеит, ацивилизациа ашьхақәеи амшынқәеи ирылсуеит. Аԥсабара иаҳнаҭо анышәаԥшьи аҟазара злоу анапҟазацәа рнапҟазареи реилаҵара абзоурала, Чинтәи афарфор еиԥмырҟьаӡакәа аҭынхареи аларҵәареи еиқәнаршәоит.













